Τι επιδιώκουμε με τη νηστεία

Γράφει ο

Πλούταρχος Πάστρας

ploutarxos19@gmail.com

  Πρωταρχική επιδίωξη της νηστείας είναι η κάθαρση του πιστού, της ψυχής και του σώματός του. Ο Μ. Βασίλειος ονομάζει τη νηστεία <<φάρμακον αμαρτίας αναιρετικόν>>. Η νηστεία καθαιρεί, κατ' αρχάς, τις αισθήσεις του σώματος και θανατώνει τη φιληδονία. Ενώ η γαστριμαργία και η κοιλιοδουλεία εξάπτει το σαρκικό φρόνημα και διεγείρει τις ορμές, η νηστεία, αντίθετα, μαραίνει τις σαρκικές επιθυμίες και κοιμίζει τις επαναστάσεις του σώματος, όπως διδάσκει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Είναι χαρακτηριστικές οι παρομοιώσεις της νηστείας που ανευρίσκουμε σε πολλούς Πατέρες ή εκκλησιαστικούς ύμνους. Την παρομοιάζουν με μάχαιρα ή ξίφος, που αποκόπτει τα πάθη της σαρκός και με χαλινάρι, που χαλιναγωγεί τις ορμές του σώματος.
  Η νηστεία δεν καταστέλλει μόνο τις άτακτες κινήσεις του σώματος˙ ελευθερώνει ταυτόχρονα τον άνθρωπο και από τα πάθη της ψυχής. Κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο η μέθη και η αδηφαγία μας υποδουλώνουν στην τυραννία των παθών, ενώ η νηστεία μας ελευθερώνει από τα δεσμά, μας απαλλάσσει από την τυραννία και μας επαναφέρει στην προγενέστερη ελευθερία μας. Πολύ σωστά, λοιπόν, ονομάζεται η νηστεία <<παθοκτόνος>> και <<φάρμακον παθῶν καθαρτήριον>>.
  Μαζί με τα πάθη, η νηστεία μας απαλλάσσει και από τους ρυπαρούς λογισμούς. Κατά τους θεοφόρους Πατέρες μας ένα από τα πλέον αποτελεσματικά όπλα, με το οποίο μπορούμε να αποδιώξουμε τους πονηρούς λογισμούς είναι η νηστεία. Όπως παρατηρεί ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, η νηστεία <<πολλὴν ἐν τοῖς λογισμοῖς ἡμῶν ποιεῖται τὴν γαλήνην>>.
  Αποδιώκοντας τους εμπαθείς λογισμούς, η νηστεία καθαρίζει τον νου του ανθρώπου και σαν άλλη νοητή σκάλα τον ανεβάζει μέχρι τον ουρανό. Κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος <<νοῦς νηστευτοῦ προσεύχεται νηφόντως>> και <<ὁ νοῦς ἐγκρατοῦς ναός τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὁ δέ τοῦ γαστριμάργου κατοικητήριον κοράκων>>.
  Όπως ήδη αναφέραμε, συχνά η νηστεία παρομοιάζεται με όπλο. Οι αγωνιζόμενοι πιστοί, λοιπόν, κρατώντας το όπλο τούτο αντιμάχονται τον διάβολο και αποκρούουν τις εφόδους των πονηρών πνευμάτων. Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι <<νηστεία ὅπλον ἐστὶ πρὸς τὴν κατὰ τῶν δαιμόνων στρατιάν>>. Και κατά τον Ευθύμιο Ζιγανηνό <<μέγα προπύργιον ἡ νηστεία τοῖς ἀγωνιζομένοις τῷ δαίμονι>>. Χωρίς την προσευχή και τη νηστεία είναι αδύνατο να αντιμετωπίσουμε τους διαφόρους πειρασμούς. <<Τοῦτο>> (η νηστεία), κατά τον Μ. Βασίλειο, <<πειρασμούς ἀποκρούεται>>.
  Διά της νηστείας δεν πολεμούμε μόνο νικηφόρα τον διάβολο. Παράλληλα, αυτή μας ενισχύει και στην προσπάθειά μας για την απόκτηση των χριστιανικών αρετών. Είναι <<Ἡ τῶν ἀγαθῶν πρόξενος>> κατά τους ύμνους του Τριωδίου και κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, <<νηστεία θεμέλιος ἀρετής>>. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος την ονομάζει <<μητέρα της σωφροσύνης>> και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος <<υπερασπισμόν πάσης ἀρετής>>.
  Αυτό, όπως είπαμε, που πρωτίστως επιδιώκει με τη νηστεία ο αγωνιζόμενος χριστιανός, είναι η κάθαρση της ψυχής και ο εξαγνισμός του σώματός του. Ωστόσο, ο βαθύτερος σκοπός, προς τον οποίον ο πιστός κατατείνει, είναι η κοινωνία με τον Θεό. Η οδός που οδηγεί τον άνθρωπο προς τον Θεό είναι η νηστεία και η πνευματική καθαρότητα που η αληθής νηστεία μας εξασφαλίζει. Χωρίς αυτήν την προϋπόθεση είναι αδύνατο να προσεγγίσουμε τον Θεό, να επιτύχουμε την καθαρή προσευχή, να γίνουμε κοινωνοί της χάριτός Του. Οι θεοφόροι Πατέρες μας είναι ομόφωνοι σε αυτό το σημείο. Και όλοι για να στηρίξουν τη διδασκαλία τους επικαλούνται τις δύο μεγάλες προφητικές μορφές, τον Μωυσή και τον Ηλία.
  Με την τεσσαρακονθήμερη νηστεία ο θεόπτης Μωυσής προετοίμασε τον εαυτό του για να ανέλθει στο όρος Σινά, να δει τον Θεό, να συνομιλήσει μαζί Του και να λάβει τον Νόμο. Λέει χαρακτηριστικά ο Ι. Χρυσόστομος: <<Τεσσαράκοντα ἡμερῶν νηστείαν ἐπιδειξάμενος ὁ μέγας Μωσῆς, τῆς νομοθεσίας τάς πλάκας λαβεῖν ἠδυνήθη>>.
  Το ίδιο και ο προφήτης Ηλίας. Γράφει ο Μέγας Βασίλειος <<Αὕτη θεατὴν ἐποίησε τοῦ μεγάλου θεάματος τὸν Ἠλίαν· τεσσαράκοντα γὰρ ἡμέραις νηστείᾳ τὴν ψυχὴν ἀποκαθάρας, οὕτως ἐν τῷ σπηλαίῳ τῷ ἐν Χωρὴβ ἰδεῖν κατηξιώθη, ὡς δυνατόν ἐστιν ἰδεῖν ἀνθρώπῳ, τὸν Κύριον>>.