Η Μεγάλη Ιδέα

  Η μεγάλη ιδέα είναι πολιτικό και εθνικό ιδεώδες που διαδόθηκε στον ελλαδικό χώρο στις αρχές του 19ου αιώνα και διήρκησε έως την Τρίτη δεκαετία του 20ου αιώνα. Ο όρος Μεγάλη Ιδέα ανάγεται στον 19ο αιώνα και αποδίδεται στον Κωλλέτη, αλλά η ύπαρξη και η επίδραση που άσκησε στους Έλληνες του ελλαδικού χώρου και της διασποράς πρέπει να χρονολογήθηκαν σε πολύ παλαιότερες εποχές. Το περιεχόμενο της Μεγάλης Ιδέας –η οποία παραφράστηκε στις ευρωπαϊκές γλώσσες με τον μάλλον αποτυχημένο όρο πανελληνισμός- απαρτιζόταν, κατά τις περιόδους της τουρκοκρατίας, του ελεύθερου ελληνικού κράτους και των αρχών του 20ου αιώνα στις εξής εθνικές επιδιώξεις: απελευθέρωση όλων των Ελλήνων της Βαλκανικής, των νησιών της ανατολικής Μεσογείου και της Μικράς Ασίας και γεωγραφική ενοποίηση των περιοχών στις οποίες οι Έλληνες υπερτερούσαν και διατηρούσαν κοινή γλώσσα, θρησκεία και ακμαία εθνική συνείδηση παρά την ξένη κυριαρχία. Η ενοποίηση αυτή του ελληνικού κόσμου έγινε σχετικά εφικτή όχι με την εδαφική προέκταση, η οποία ανακόπηκε τελικά με τη συνθήκη της Λοζάνης και την ένωση της Δωδεκανήσου (1947), αλλά με τη συσπείρωση των Ελλήνων στον χώρο που ορίζουν τα σημερινά ελληνικά σύνορα. Η Μεγάλη Ιδέα ουσιαστικά ξεκίνησε από το όραμα για ανασύσταση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Βασικό κίνητρο στις προσπάθειες για την υλοποίηση της αποτελούσε σχεδόν πάντοτε η απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης, πρωτεύουσας του Βυζαντίου, η οποία έμελλε να γίνει πάλι η πρωτεύουσα του νέου βασιλείου. Έτσι, η αρχή της Μεγάλης Ιδέας μετατίθεται στα χρόνια της πτώσης της Βασιλεύουσας, δηλαδή στο 1453 ή –σύμφωνα με άλλους- στα χρόνια της άλωσης από τους Φράγκους (1204). Άλλωστε, η παλινόρθωση των Παλαιολόγων συμπεριλάμβανε και την παράσταση του δικέφαλου αετού, ο οποίος αποτελούσε το σύμβολο των οραματισμών της Μεγάλης Ιδέας μαζί με τον ναό της Αγίας Σοφιάς.

  Η πραγματοποίηση της Μεγάλης Ιδέας γνώρισε την πρώτη μεγάλη επιτυχία της με τον απελευθερωτικό αγώνα του 1821, αν και οι Έλληνες πρόσμεναν ασφαλώς ευρύτερα σύνορα και την δημιουργία των  συνθηκών για την ολοκλήρωση της εθνικής αποκατάστασης. Μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ο βασιλιάς Όθων ενστερνίστηκε τη Μεγάλη Ιδέα και έγινε ένας από τους πιο θερμούς θιασώτες της. Από την εποχή της βασιλείας του, οι πόθοι εκείνοι χρωμάτισαν ανεξίτηλα τα πολιτικά ιδεώδη των περισσότερων ηγετών της Ελλάδας. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος κατόρθωσε (με τους Βαλκανικούς πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο) να πλησιάσει την ολοκλήρωση του εθνικοπολιτικού προγράμματος της Μεγάλης Ιδέας (συνθήκη των Σεβρών, 10/8/1920), αν και το όνειρο του για την Ελλάδα «των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» δεν έμελλε να υλοποιηθεί ποτέ. Η επιτυχία στάθηκε εφήμερη, ύστερα από την τουρκική αντεπίθεση και τους αγώνες του Κεμάλ Ατατούρκ. Το όνειρο της γεωγραφικής ενοποίησης του ελληνισμού διαφοροποιήθηκε αναγκαστικά μετά τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών (συνθήκη Λοζάνης, 24/7/1923), οπότε οι εγκατεστημένοι Έλληνες στην Ιωνία, στον Πόντο και στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας εγκατέλειψαν τις εστίες τους και ήρθαν στην Ελλάδα. Μετά την τακτοποίηση των ανταλλαγών των πληθυσμών, η Ελλάδα και η Τουρκία υπέγραψαν αμοιβαίες συνθήκες ειρήνης και φιλίας.

Το θρυλικό πολεμικό πλοίο Αβέρωφ στο Βόσπορο.

Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια Δομή